Aktualności

Akatyst ku czci Bogurodzicy

 15 grudnia 2018 roku, zapraszamy na Akatyst ku czci Bogurodzicy. Nabożeństwo rozpocznie się o godz. 18:00 w górnym kościele. Poniżej prezentujemy historię i znaczenie tego nabożeństwa.

Wczesne chrześcijaństwo daje świadectwo o kulcie Matki Bożej. Najczęściej wyrażał się nie tylko w liturgii, ale i w poezji. Źródłem tej twórczości był przede wszystkim Wschód. Jednym z najwspanialszych zabytków tej twórczości jest hymn ku czci Bogurodzicy Akathistos. Samo słowo Akathistos (grec. “a” – nie, “kathiden” – siedzieć, nie siedzący, spolszczone akatyst) ma dwa znaczenia:

– w szerszym oznacza nabożeństwo składające się z pieśni pochwalnych, modlitw ku czci Chrystusa, Najświętszej Maryi Panny i świętych, odmawianych lub śpiewanych na stojąco.

– w znaczeniu węższym hymn ku czci Najświętszej Maryi Panny śpiewany stojąco.

Autorstwo hymnu stanowi do dzisiaj kwestię sporną. Akatyst ku czci Bogurodzicy pochodzi najprawdopodobniej z V–VI wieku. Jego autorstwo jest niepewne: ostatnio najczęściej bywa przypisywany świętemu Romana Pieśniarza, twórcy wielu Kondaktionów (pierwotnie były one według świadectwa badaczy czymś w rodzaju homilii, jakby śpiewanymi kazaniami). Wcześniej przeważał pogląd o jego pochodzeniu od patriarchy Konstantynopola Sergiusza, albo od diakona Jerzego Pizydesa – zakrystiana w katedrze Hagia Sofia (VII w.). Na pewno wiadomo, że był uroczyście śpiewany w podzięce za uratowanie Konstantynopola podczas oblężenia awarskiego w 626. Inni podają, że wykonano go dopiero w podziękowaniu za ocalenie stolicy nad Bosforem od oblężeń arabskich za Konstantyna IV w 677 i Leona III w 718.

Około VIII wieku, dzięki kontaktom Wenecjan ze Wschodem, Akatyst został przeniesiony także na Zachód do Włoch. W Wenecji został przetłumaczony na łacinę, stając się inspiracją pobożności maryjnej średniowiecznej Europy. Został następnie przetłumaczony na wiele innych języków, w wyniku czego wywarł ogromny wpływ na poezję maryjną całego Kościoła. Polski przekład Akatystu został dokonany w 1965 przez jezuitę Mieczysława Bednarza.

            Do rozpowszechnienia Akatystu w liturgii zachodniej po soborze watykańskim II przyczynił się święty Jan Paweł II, wskazując to nabożeństwo, wspólne dla obu Kościołów, jako drogę prowadzącą do pełni jedności. Obecnie można go usłyszeć w różnych świątyniach na całym świecie. W Polsce Akatyst tłumaczony przez marianina o. Sergiusza Jana Gajka jest najwierniejszym tłumaczeniem oryginału z roku 1980. Ten hymn liturgiczny omawia odrębnie, kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów w Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii. Zasady i wskazania w rozdziale poświęconym czci oddawanej Matce Bożej. Ojciec św. Benedykt XVI jedną ze zwyczajowych katechez podczas audiencji generalnej poświęcił autorowi Akatystu, św. Romanowi Pieśniarzowi.

Świętemu zostały objawione w cudowny sposób słowa i melodia Akatystu. W czasie snu ukazała mu się Matka Boska, która dała mu do spożycia zwój. Po przebudzeniu święty Roman wyśpiewał treść zwoju, był to hymn ku czci Bogurodzicy. Podobny motyw jest zapisany w Ks. Ezechiela 3,1: […] Weź ten zwój, a jedz i mów […]. Chrześcijaństwo wykorzystuje go często w ikonografii i martyrologiach.

Akatyst składa się z dwóch części:

- pierwszej, przedstawiającej historie z życia Maryi od Zwiastowania do Ofiarowania Jezusa w Świątyni

- drugiej teologicznej, rozważającą boską i ludzką naturę Chrystusa i dziewictwo Maryi.

Akatyst jest hymnem radości składającym się z dwunastu strof zwanych Ikosami. Anielskie Ave Maria nie odpowiada polskiemu tłumaczeniu Witaj, którym rozpoczyna się każdy werset litanijnej części Ikosu. Nie oddając takiej radości, jaką oddaje rosyjskie tłumaczenie Radujsia, czy greckie tłumaczenie Haire. Akatyst współcześnie ma swoje wersje w języku angielskim, francuskim, niemieckim i włoskim. Obecnie jest śpiewany w czasie Wielkiego Postu, w święto Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny oraz w Święto Niepokalanego Poczęcia Maryi, a także Adwencie. Najczęściej śpiewa się do przed ikoną Bogurodzicy.

 

Okadzenie w liturgii wschodniej

Kadzidło jest jednym z symboli prawosławnego nabożeństwa. Od apostolskich czasów dokonuje się kadzenia podczas modlitwy. Do metalowej kadzielnicy na rozżarzone węgle kładzie się pachnącą żywicę wschodnich drzew – ładan (kadzidło). Przy spalaniu, wytwarza się aromatyczny fimiam (dym kadzidlany).

Spalanie ofiar przed Bogiem pojawiło się na Ziemi w najdawniejszych czasach. Wystarczy przypomnieć sobie ofiarę pobożnego Abla. Sam Bóg w Starym Testamencie kazał Mojżeszowi zrobić w świątyni specjalny ołtarz ofiarny do świętego palenia aromatycznych ziół. Mędrcy, oddając hołd Jezusowi, wśród pozostałych darów wręczyli Boskiemu Dzieciątku kadzidło. Ewangelista Jan, widział podczas Objawienia w Niebiańskiej świątyni Anioła, przyjmującego złotą kadzielnicę.

Według interpretacji Świętych Ojców Wschodu, ogień jako substancja spalająca i ogrzewająca przedstawia Bóstwo. Dlatego ogień węgli kadzidła oznacza Boską naturę Chrystusa, sama substancja węgla – Jego ludzką naturę, a kadzidło jest modlitwami ludzi, przynoszonymi Bogu. Kadzielnica jest ikoną Matki Boskiej, w której mieści się NIE MOGĄCY BYĆ POMIESZCZONYM Chrystus. W licznych modlitwach Maryja określana jest kadzidłem aromatycznym.

Przed początkiem kadzenia kapłan w liturgii wschodniej odmawia modlitwę: Kadiło Tiebie prinosim, Chrystie Boże nasz, w woniju błahouchanija duchownoho, jeże prijem w prieniebiesnyj myslennyj Twoj żertwiennik, woznisposli nam błahodat’ Preswiataho Twojeho Ducha. (Kadziło Ci przynosimy, Chryste Boże nasz, jako miłą woń (zapach) aromatu duchowego, które przyjąwszy w nadniebiański myślowy Twój ołtarz ofiarny, ześlij nam z wysokości łaskę Najświętszego Twojego Ducha).

Z tej modlitwy jasno wynika, że widoczny dym kadzidła oznacza niewidoczną obecność łaski Bożej, duchowo wzmacniającej wierzących.

Liturgiczne okadzenie bywa pełnym, kiedy obejmuje całą świątynię i małym, kiedy okadzą się ołtarz, ikonostas i stojących w cerkwi ludzi z podwyższenia. Kiedy okadzane są święte przedmioty – ikony, świątynia, odnosi się ono do Boga, oddając Jemu należny szacunek i chwałę. Lecz kiedy kadzielnica zwraca się do ludzi, (w liturgii wschodniej przewodniczący liturgii okadza wiernych przechodząc pomiędzy zgromadzonymi) oznacza to, że Duch Święty zstępuje na wszystkich wiernych, którzy noszą w sobie ikonę Bożą. Według tradycji w odpowiedzi na okadzenie, wierni kłaniają się.

 akatyst